Koszty i korzyści wdrażania technologii sztucznej inteligencji w społecznej świadomości

Najwięcej korzyści respondenci dostrzegają w wykorzystaniu sztucznej inteligencji w opiece nad osobami niesamodzielnymi oraz w zastosowaniach dużych modeli językowych, natomiast najmniej — w obszarze autonomicznych samochodów; we wszystkich analizowanych obszarach zastosowania sztucznej inteligencji respondenci w Polsce oceniają, że korzyści społeczne przeważają nad kosztami.

1.       Streszczenie

• Zarówno w Polsce, jak i w Wielkiej Brytanii większość respondentów uważa tempo zmian społecznych związanych z rozwojem technologii cyfrowych za zbyt szybkie. Jednocześnie Polacy znacznie częściej niż Brytyjczycy dostrzegają pozytywny wpływ technologii na sytuację społeczną. Wyniki badania NASK – PIB wskazują na pozytywny bilans postrzeganych społecznych korzyści i kosztów we wszystkich analizowanych obszarach zastosowań AI w Polsce. Najbardziej sprzyjające nastawienie dotyczy wykorzystania robotów-asystentów osób niesamodzielnych, zastosowań dużych modeli językowych w pracy i w życiu prywatnym oraz wykorzystania technologii sztucznej inteligencji w realizacji usług publicznych w zakresie oceny uprawnień do świadczeń socjalnych.
• Wyniki badania zrealizowanego przez Ada Lovelance Institute i Alan Turing Institute w Wielkiej Brytanii wskazują, że obraz postrzeganych społecznych korzyści i kosztów jest znacznie bardzie zróżnicowany niż w Polsce. Respondenci z Wielkiej Brytanii pozytywnie oceniali społeczne konsekwencje wykorzystania AI w obszarze ryzyka zachorowania na raka i rozpoznawania twarzy dla zapewnienia bezpieczeństwa. Negatywne saldo ocen dotyczyło natomiast wykorzystania AI w zakresie rozmów wspierających zdrowie psychiczne i samochodów autonomicznych.
• W Polsce entuzjazm wobec technologii cyfrowych i AI jest wyraźnie większy niż w Wielkiej Brytanii, co może sprzyjać szybszej adaptacji tych technologii w przyszłości.

2.       Wstęp

Technologia sztucznej inteligencji (AI) ma długą historię, sięgającą połowy lat 50. XX  wieku i słynnej konferencji w Dartmouth College. Jej dynamiczny rozwój nastąpił w trzeciej dekadzie XXI  wieku wraz z pojawieniem się zaawansowanych modeli językowych. Punktem przełomowym było udostępnienie modelu ChatGPT przez firmę OpenAI, co znacząco zwiększyło społeczne zainteresowanie tą technologią oraz jej zastosowanie w różnych obszarach życia. Obecnie sztuczna inteligencja jest intensywnie wykorzystywana zarówno w sektorze prywatnym, jak i w usługach publicznych, stając się jednym z kluczowych elementów transformacji cyfrowej. Wdrażaniu technologii towarzyszą regulacje prawne, takie jak europejski AI Act oraz krajowe strategie, w tym „Polityka rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 roku”, które mają na celu zapewnienie bezpiecznego i odpowiedzialnego wykorzystania jej potencjału. Niniejszy komunikat prezentuje wybrane wyniki badania społecznego dotyczącego postaw wobec technologii cyfrowych i AI, a także postrzegania korzyści i kosztów ich wdrażania.

Badanie postaw wobec technologii cyfrowych oraz oceny korzyści i kosztów stosowania sztucznej inteligencji pozwala zrozumieć, w jaki sposób społeczeństwo adaptuje się do dynamicznych zmian technologicznych i jakie bariery hamują ich wdrażanie. Analiza tych postaw dostarcza wiedzy nie tylko o poziomie akceptacji innowacji, ale także o obawach związanych z prywatnością, bezpieczeństwem czy wpływem technologii cyfrowych, w tym sztucznej inteligencji na rynek pracy. Dzięki temu możliwe jest projektowanie polityk publicznych, strategii edukacyjnych i rozwiązań regulacyjnych, które wspierają świadome i odpowiedzialne korzystanie z AI w różnych obszarach życia – od usług publicznych po sektor prywatny. Uwzględnienie społecznych oczekiwań i obaw pozwoli na skuteczne wykorzystanie potencjału technologii AI, przy jednoczesnym minimalizowaniu ryzyk związanych z wprowadzaniem zmiany.

Zagadnienia dotyczące postaw wobec technologii cyfrowych oraz postrzeganych korzyści i kosztów związanych z wdrażaniem technologii sztucznej inteligencji są przedmiotem badań prowadzonych przez Naukową i Akademicką Sieć Komputerową – Państwowy Instytut Badawczy (NASK – PIB) w ramach projektu oraz „Obserwatorium AI” oraz „Obserwatorium cyberhigieny i cyberbezpieczeństwa” finansowanych ze środków Ministerstwa Cyfryzacji w 2025 i 2026 roku. W komunikacie prezentujemy wybrane wyniki badania zrealizowanego w październiku 2025 roku oraz zestawiamy je z wynikami analogicznego pomiaru przeprowadzonego przez Ada Lovelace Institute i Alan Turing Institute w Wielkiej Brytanii.

3.       Bilans postrzeganych korzyści i kosztów wdrażania technologii sztucznej inteligencji

3.1.      Postawy wobec technologii cyfrowych: Polska i Wielka Brytania

Respondentom zadano pytanie o tempo w jakim ich zdaniem rozwijają się technologie cyfrowe[1] (Jak ogólnie oceniłby/łaby Pan/Pani tempo, w jakim technologie cyfrowe wpływają na społeczeństwo?) oraz w jaki sposób oceniają oni społeczne konsekwencje rozwoju technologii cyfrowych (Jak ogólnie oceniłby/łaby Pan/Pani wpływ technologii cyfrowych na społeczeństwo?). Badani poproszeni zostali o udzielenie odpowiedzi na oba pytania na 11-punktowej skali liczbowej, gdzie wartość zero oznaczała odpowiednio „zmieniają polskie społeczeństwo zbyt wolno” i „pogarszają sytuację polskiego społeczeństwa”, a wartość 10 oznaczała „zmieniają polskie społeczeństwo zbyt szybko” i „poprawiają sytuację polskiego społeczeństwa”. Na wykresie 1. przedstawiono udział respondentów, którzy zgadzali się ze stwierdzeniem, że technologie cyfrowe zmieniają polski społeczeństwo zbyt szybko, oraz że poprawiają sytuację polskiego społeczeństwa (odpowiedzi 6-10 na skali liczbowej).

Aż 68,1% respondentów z Polski oceniło, że technologie cyfrowe zmieniają społeczeństwo polskie zbyt szybko. Podobne odczucia na temat tempa zmian społecznych wywołanych przez technologie cyfrowe wyrażali respondenci z Wielkiej Brytanii (66,7% wskazań). W obu krajach dominuje poczucie szybkiego tempa zmian, przy czym w Polsce jest ono nieznacznie silniejsze niż w Wielkiej Brytanii.

Wykres 1. Postawy wobec technologii cyfrowych. Polska i Wielka Brytania

W pytaniu o postrzegany wpływ technologii cyfrowych na społeczeństwo respondenci z Polski znacznie częściej niż respondenci z Wielkiej Brytanii dostrzegali pozytywne aspekty rozwoju technologii cyfrowych (Polska – 64,3%; Wielka Brytania – 35,1%). Różnica między respondentami z Polski a respondentami z Wielkiej Brytanii wynosi ok. 29 punktów procentowych.

Polacy z jednej strony postrzegają tempo zmian społecznych towarzyszących rozwojowi technologii cyfrowych jako zbyt wysokie, a z drugiej strony bilans korzyści jest dla nich wyraźnie dodatni. Aż 48,4% respondentów jednoczesne odczuwa szybkie tempo zmian oraz dostrzega ich pozytywne konsekwencji. W Wielkiej Brytanii odczuwane jest szybkie tempo zmian, ale znacznie mniej osób ocenia wpływ technologii cyfrowych jako poprawiający sytuację społeczną, co może sugerować większą ostrożność lub niższy poziom doświadczanych korzyści.

3.2.      Bilans postrzeganych korzyści i kosztów z wykorzystania AI w wybranych obszarach: Polska i Wielka Brytania

W badaniu poprosiliśmy respondentów również o wskazanie w jakim stopniu zastosowanie sztucznej inteligencji w wybranych obszarach przyniesie ich zdaniem korzyści społeczne oraz w jakim stopniu wywoła negatywne konsekwencje społeczne. Respondenci odpowiadali na 4-punktowej, bipolarnej skali semantycznej oceniając pozytywne i negatywne konsekwencje zastosowania AI w takich obszarach jak:

• rozpoznawanie twarzy dla zapewnienia bezpieczeństwa,
• ocena ryzyka zachorowania na raka,
• uzyskanie odpowiedzi na pytania dotyczące życia codziennego,
• uzyskanie odpowiedzi na pytania dotyczące spraw zawodowych,
• ocena ryzyka spłaty kredytu,
• roboty-asystenci dla osób niesamodzielnych,
• sprawdzenie uprawnień do świadczeń socjalnych,
• samochody autonomiczne (bez kierowcy),
• rozmowy wspierające zdrowie psychiczne.

Na wykresie 2 przedstawiono średnie wartości różnicy pomiędzy postrzeganymi korzyściami i kosztami społecznymi wykorzystania technologii sztucznej inteligencji w wymienionych wyżej obszarach[2]. Dodatnie wartości na wykresie oznaczają przewagę postrzeganych korzyści nad negatywnymi konsekwencjami społecznymi wykorzystania AI w danym obszarze, podczas gdy wartości mniejsze niż 0 oznaczają przewagę postrzeganych negatywnych konsekwencji nad społecznymi korzyściami w danym obszarze.

W Polsce we wszystkich badanych obszarach zastosowania sztucznej inteligencji bilans społecznych korzyści i kosztów jest dodatni.  Najbardziej sprzyjające wykorzystaniu AI nastawienie dotyczy obszaru opieki nad osobami niesamodzielnymi (średnia bilansu korzyści/kosztów wynosi 1,16) oraz dużych modeli językowych (LLM) w życiu zawodowym (0,99) oraz prywatnym (0,96), wykorzystaniu AI w usługach publicznych w zakresie weryfikacji uprawnień do świadczeń socjalnych (0,98), czy w zakresie ochrony zdrowia w ocenie ryzyka zachorowania na raka (0,94). Natomiast najniższy bilans postrzeganych społecznych korzyści i kosztów w Polsce dotyczy wykorzystania AI w obszarze autonomicznych samochodów (0,27), chatbotów wspierających zdrowie psychiczne (0,71) i rozpoznawania twarzy w celu zapewnienia bezpieczeństwa (0,84) i oceny ryzyka spłaty kredytów (0,84).

Wykres 2. Bilans korzyści i kosztów wykorzystania AI w wybranych obszarach. Polska i Wielka Brytania

W Wielkiej Brytanii obraz postrzeganych społecznych korzyści i kosztów jest znacznie bardzie zróżnicowany niż w Polsce — część badanych obszarów zastosowania AI ma dodatni bilans, część ujemny, a część bliski zeru.

W Wielkiej Brytanii najwięcej społecznych korzyści średnio przypisuje się wykorzystaniu AI w obszarze oceny ryzyka zachorowania na raka (średnia różnicy postrzeganych korzyści i kosztów wynosi 1,32), oraz rozpoznawania twarzy dla zapewnienia bezpieczeństwa (1,18). Lekko pozytywny bilans społecznych korzyści i kosztów dotyczy wykorzystania dużych modeli językowych (0,37).

Wśród respondentów z Wielkiej Brytanii bliskie zeru saldo postrzeganych społecznych korzyści i kosztów dotyczy takich obszarów wykorzystania AI jak: ocena ryzyka spłaty kredytu (0,19), roboty-asystenci osób niesamodzielnych (-0,09) oraz sprawdzanie uprawnień do świadczeń socjalnych (-0,18). Choć postrzegane korzyści i negatywne społeczne konsekwencje stosowania AI w tych obszarach się równoważą to charakteryzują się one również stosunkowo dużym stopieniem zróżnicowania opinii respondentów.

Wyraźnie negatywne ocena netto społecznych korzyści i kosztów wśród respondentów z Wielkiej Brytanii dotyczy rozmów wspierających zdrowie psychiczne (-0,53) oraz samochodów autonomicznych (-0,66).

4.       Metodologia badania

Badanie przeprowadzone zostało przez Naukową i Akademicka Sieć Komputerową – Państwowy Instytut Badawczy (NASK – PIB) w ramach projektu „Obserwatorium cyberhigieny i cyberbezpieczeństwa” we współpracy z firmą IBC Advisory S.A.. Badanie zrealizowane zostało w październiku 2025 roku[3].

Wyniki badania zrealizowanego w Polsce zestawiamy z analogicznym badaniem pn. „How Do People Feel About AI?” zrealizowanym w Wielkiej Brytanii w 2024 roku przez Ada Lovelace Institute i Alan Turing Institute[4]. W obu badaniach zastosowano ekwiwalentne wskaźniki, co umożliwia analizy porównawcze. Wyniki uzyskane dla Wielkiej Brytanii stanowią dla nas punkt odniesienia do interpretacji danych z badania na reprezentatywnej próbie osób mieszkających w Polsce.