Cyberbezpieczeństwo i przemoc w sieci

Skoro niemal co drugi internauta ma za sobą realne doświadczenie krzywdy w sieci, a jednocześnie w praktyce dominuje „cyberhigiena podstawowa” (zaawansowane narzędzia ochrony są dużo rzadziej używane), to kluczowe staje się wzmacnianie ochrony po stronie usług i platform oraz podejmowanie masowych działań skierowanych na proste czynności podnoszące odporność użytkowników.

1. Streszczenie

• Respondenci najwyżej cenią znaczenie bezpieczeństwa finansowego (ponad 79%) oraz ochronę danych i prywatności (ok. 76-79%). Zgodność treści online z faktami jest także postrzegana jako istotny element bezpieczeństwa cyfrowego (71%). Nieco rzadziej respondenci wskazywali na ograniczanie treści obraźliwych i pornograficznych jako ważne dla ich poczucia bezpieczeństwa cyfrowego (ok. 60–64%).
• W badaniu widoczna jest także silna orientacja na rolę dostawców usług cyfrowych. Właściciele stron i aplikacji są uważani za głównych aktorów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo cyfrowe (57,8%), znacznie rzadziej respondenci wskazywali Policję (16,2%) i rząd (14,3%).
• Wyniki badania wskazują na umiarkowany poziom poczucia bezpieczeństwa oraz niewielki spadek między październikiem a grudniem 2025 r. (40,3% vs 38,3%). Wyższe poczucie bezpieczeństwa cyfrowego częściej wykazują mężczyźni, a w obszarach danych/prywatności i finansów także osoby pracujące oraz lepiej oceniające swoją sytuację materialną. Respondenci relatywnie lepiej oceniają swoje bezpieczeństwo w obszarach technicznych (dane/prywatność i finanse) niż w sferze treści, gdzie częściej pojawiają się obawy o rzetelność informacji i obecność treści szkodliwych. W praktyce dominuje „cyberhigiena podstawowa”: najczęściej deklarowane są takie działania jak odrzucanie zaproszeń od nieznajomych (80,6%), ostrożność wobec podejrzanych wiadomości e-mail (74,8%) czy aktualizowanie antywirusa (70,1%), podczas gdy rozwiązania bardziej wymagające (np. VPN w sieciach publicznych czy narzędzia do zarządzania hasłami) są stosowane wyraźnie rzadziej.
• Skala doświadczeń przemocy w internecie jest znacząca: 47,6% respondentów deklaruje, że kiedykolwiek doświadczyło przynajmniej jednej formy przemocy online. Najczęściej wskazywano niechciane treści seksualne (26,5%) oraz wybrane formy nękania i wrogich zachowań komunikacyjnych (zwykle 11,1–16,4%), a wyraźnie rzadziej incydenty dotyczące naruszeń prywatności, kradzieży danych czy przejęcia kont. Wielowymiarowe modelowanie wskazuje, że wyższa intensywność korzystania z internetu wiąże się z wyższą szansą doświadczenia przemocy (ok. +4% na 1 punkt intensywności korzystania z internetu), natomiast wiek i pozostawanie w związku wiążą się z niższą szansą takiego doświadczenia. W sytuacji kryzysowej badani najczęściej deklarują zwrócenie się o pomoc do Policji (64,4%) oraz administratora serwisu (46,9%), co podkreśla oczekiwanie instytucjonalnego wsparcia w reagowaniu na zagrożenia cyfrowe.

2. Wprowadzenie

Wraz z przenoszeniem coraz większej części życia – od pracy, przez administrację publiczną, po relacje społeczne – do przestrzeni online, rośnie również ekspozycja na cyberzagrożenia (Asha S N i in., 2021; Cremer i in., 2022; Liu & Babar, 2026). W takiej rzeczywistości zapewnienie bezpieczeństwa cyfrowego staje się jednym z kluczowych wyzwań współczesnych społeczeństw. Badania nad poczuciem cyberbezpieczeństwa pozwalają projektować skuteczne interwencje, programy edukacyjne i kampanie informacyjne, które odpowiadają na realne potrzeby społeczne. Dla instytucji odpowiedzialnych za cyberbezpieczeństwo oraz dla twórców polityk publicznych wiedza o poziomie poczucia bezpieczeństwa użytkowników technologii cyfrowych staje się narzędziem strategicznym. Pozwala określić, w jakich obszarach obywatele czują się najbardziej narażeni, jakie rozwiązania mogą zwiększać ich poczucie kontroli, a także jak budować rezylientne społeczeństwo, skutecznie radzące sobie z manipulacją, dezinformacją czy cyberatakami. Badania nad poczuciem bezpieczeństwa cyfrowego dostarczają danych, które pomagają w kształtowaniu spójnych i skutecznych polityk państwa, wzmacnianiu świadomości cyfrowej i budowaniu zaufania do instytucji publicznych odpowiedzialnych za ochronę cyberprzestrzeni.

Dane ze Sprawozdania Pełnomocnika Rządu ds. Cyberbezpieczeństwa za 2025 rok wskazują na dynamiczny wzrosk skali cyberzagrożeń: w Polsce w 2025 r. zgłoszono do CSIRT-ów poziomu krajowego ponad 682 tys. incydentów cyberbezpieczeństwa, co oznacza wzrost o około 10% rok do roku. Jednocześnie liczba potwierdzonych incydentów wzrosła aż o około 144% (Sprawozdanie Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa za 2025 rok, 2026, s. 9–11). Na poziomie UE w latach 2024–2025 odnotowano 4875 poważnych incydentów obejmujących m.in. ransomware, phishing oraz ataki DDoS, co potwierdza rosnącą profesjonalizację działań cyberprzestępców (Jamila Boutemeur i in., 2025). Jednocześnie dane Eurostatu pokazują, że choć 76,9% użytkowników internetu w UE podejmuje jakiekolwiek działania na rzecz ochrony danych osobowych online to Polska wypada poniżej średniej UE w większości badanych obszarów cyberbezpiecznych zachowań, zwłaszcza w zakresie czytania polityk prywatności, ograniczania widoczności profilu w mediach społecznościowych oraz odmowy wykorzystywania danych do celów reklamowych (Eurostat, 2022). Wyniki te jasno wskazują, że skuteczne polityki publiczne i działania instytucji odpowiedzialnych za cyberbezpieczeństwo muszą uwzględniać zarówno rosnącą techniczną złożoność zagrożeń, jak i społeczne potrzeby, obawy oraz rzeczywiste kompetencje użytkowników. Dzięki temu możliwe jest projektowanie rozwiązań, które nie tylko wzmacniają system ochrony państwa, lecz także realnie podnoszą poziom bezpieczeństwa odczuwanego przez obywateli.

Zagadnienia dotyczące społecznej percepcji cyberbezpieczeństwa są przedmiotem badań prowadzonych w NASK – PIB w ramach projektu oraz „Obserwatorium cyberhigieny i cyberbezpieczeństwa” finansowanego ze środków Ministerstwa Cyfryzacji w 2025 i 2026 roku. W trakcie badań prowadzonych od października 2025 do marca 2026 podjęliśmy zagadnienia obejmujące kwestie hierarchii aspektów bezpieczeństwa cyfrowego osób mieszkających w Polsce, lokowanie odpowiedzialności za zapewnienie bezpieczeństwa cyfrowego, samoocenę poziomu bezpieczeństwa cyfrowego, zachowania zwiększające bezpieczeństwo cyfrowe oraz doświadczenia przemocy w sieci.

3. Aspekty cyberbezpieczeństwa w świadomości użytkowników technologii cyfrowych

W badaniu sondażowym z października 2025 poprosiliśmy respondentów o wskazanie w jakim stopniu różne stwierdzenia opisują kwestie ważne dla ich bezpieczeństwa w Internecie. Badani odpowiadali na pięciopunktowej skali semantycznej, gdzie wartość 1 oznaczała „w ogóle jest nieważne dla mojego bezpieczeństwa w Internecie” a 5 – „w bardzo dużym stopniu jest ważne dla mojego bezpieczeństwa w Internecie”. Respondenci najwyżej ocenili znaczenie czynników związanych z bezpieczeństwem finansowym. Łączny udział odpowiedzi 4 i 5 dla stwierdzeń dotyczących ochrony pieniędzy i kart płatniczych sięga ponad 79%, co czyni je najważniejszym elementem bezpieczeństwa w sieci z perspektywy użytkowników (patrz wykres 1). Podobnie wysokie wyniki dotyczą dostępności posiadanych środków finansowych wtedy, gdy są potrzebne (około 74%) oraz możliwości zwrotu lub reklamacji produktów kupionych online (około 72%). Dane te wskazują, że użytkownicy internetu w pierwszej kolejności oczekują stabilności, wiarygodności i ochrony transakcji cyfrowych – obszaru najmocniej powiązanego z realnym ryzykiem straty.

Wykres 1. Aspekty cyberbezpieczeństwa uznawane za ważne przez respondentów

 

 

Drugą, niemal równie istotną kategorią są kwestie bezpieczeństwa i prywatności danych, które również uzyskały bardzo wysokie łączne udziały odpowiedzi 4 i 5. Poufność haseł została uznana za ważną przez około 79% badanych, ochrona danych osobowych przed nieuprawnionym dostępem – przez około 76%, a możliwość kontroli nad własnymi informacjami (brak możliwości ich modyfikacji przez osoby trzecie) – przez około 76% respondentów. Nieco niższe, choć nadal znaczące wartości (blisko 60%) odnotowano dla obaw przed wykorzystywaniem danych behawioralnych do manipulacji. Wyniki te potwierdzają, że użytkownicy wymagają nie tylko ochrony danych, lecz także przewidywalności i transparentności działania platform, w tym gwarancji braku nadużyć informacyjnych.

Trzeci obszar obejmuje treści dostępne w Internecie, które – choć oceniane niżej niż finanse i dane – również pozostają istotnym komponentem poczucia bezpieczeństwa. Łączny odsetek odpowiedzi 4 i 5 dla stwierdzenia o zgodności treści z faktami wynosi ponad 71%, co podkreśla rosnącą wagę walki z dezinformacją. Z kolei brak treści obraźliwych dla osób lub grup społecznych oraz ograniczona dostępność treści pornograficznych jedynie dla dorosłych uzyskały zbliżone wyniki – odpowiednio około 60% i 64%. Dane te pokazują, że użytkownicy postrzegają jakość, wiarygodność i adekwatność treści online jako ważny, choć nieco mniej priorytetowy, element ogólnego poczucia bezpieczeństwa informacyjnego.

4. Odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa

Zdaniem respondentów odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa w internecie ponoszą przede wszystkim właściciele stron i aplikacji internetowych – podmioty te wskazało aż 57,8% badanych (patrz wykres 2). Wyniki te są spójne z wyrażanymi przez osoby badane priorytetami cyberbezpieczeństwa: ochroną finansów, danych osobowych oraz transparentnością działania platform internetowych. Odbiorcy usług cyfrowych traktują więc dostawców serwisów jako podmioty mające największy wpływ na codzienne, praktyczne aspekty cyberbezpieczeństwa.

Wykres 2. Podmioty odpowiedzialne za zapewnienie cyberbezpieczeństwa

 

Na dalszych pozycjach pojawiają się Policja (16,2%) oraz Polski Rząd (14,3%), co odzwierciedla przekonanie, że państwo powinno reagować na poważniejsze przestępstwa, ale nie jest postrzegane jako główny strażnik bezpieczeństwa w codziennym korzystaniu z internetu. Jednocześnie 8,2% respondentów uznaje, że żadna z wymienionych instytucji nie jest odpowiedzialna, a jedynie 3,4% wskazuje Unię Europejską. Wyniki te podkreślają wyraźny trend: użytkownicy lokują swoje oczekiwania przede wszystkim w podmiotach komercyjnych, z którymi wchodzą w bezpośrednią interakcję i które w ich ocenie mają realny wpływ na to, czy ich dane, finanse i aktywność online są odpowiednio chronione.

5. Samoocena poziomu bezpieczeństwa

W badaniach sondażowych realizowanych październiku i grudniu 2025 roku respondentom zadano również pytanie o poziom poczucia bezpieczeństwa cyfrowego. Respondenci odpowiadali w jakim stopniu zgadzają się z przedstawionymi im stwierdzeniami na 4-punktowej skali semantycznej bipolarnej (odpowiedzi „zdecydowanie się nie zgadzam”, „raczej się nie zgadzam”, raczej się zgadzam” i „zdecydowanie się zgadzam”).

Najwyższy poziom zgody ze stwierdzeniami świadczącymi o poczuciu bezpieczeństwa dotyczył obszaru danych i prywatności. Wyraźna większość respondentów deklarowała, że ich hasła są dobrze chronione, a dostęp do danych zabezpieczony (patrz wykres 3).

Wykres 3. Samoocena poziomu cyberbezpieczeństwa: „W jakim stopniu zgadza się Pan/Pani lub nie zgadza z następującymi stwierdzeniami?”

W obszarze finansów dominowały odpowiedzi potwierdzające zaufanie do ochrony transakcji i danych płatniczych, choć odsetek odpowiedzi „zdecydowanie się zgadzam” był nieco niższy niż w przypadku stwierdzeń dotyczących bezpieczeństwa danych. Najniższy poziom poczucia cyberbezpieczeństwa dotyczył treści dostępnych w internecie – respondenci częściej wyrażali obawy związane z wiarygodnością informacji, obecnością obraźliwych lub nieodpowiednich materiałów oraz ryzykiem manipulacji. Ogólnie rozkłady wskazują, że użytkownicy czują się relatywnie bezpieczniej w obszarach technicznych (bezpieczeństwo danych, bezpieczeństwo finansów), natomiast większe poczucie zagrożenia pojawia się w sferze jakości i rzetelności treści online.

Odpowiedzi respondentów posłużyły do skonstruowania ogólnego indeksu poczucia bezpieczeństwa cyfrowego (SafeNet index)[1] oraz trzech indeksów szczegółowych dotyczących wymiarów poczucia bezpieczeństwa danych i prywatności, poczucia bezpieczeństwa prywatnych środków finansowych, oraz poczucia bezpieczeństwa w zakresie treści dostępnych w internecie. Średnia wartość głównego indeksu wyniosła 40,3% w październiku oraz 38,3% w grudniu 2025 r., co wskazuje na niewielki spadek deklarowanego poziomu bezpieczeństwa. Jednocześnie niemal identyczne odchylenia standardowe w obu pomiarach (13,5 i 13,6) świadczą o stabilnym zróżnicowaniu odpowiedzi, a tym samym o wysokiej stabilności indeksu w tych dwóch pomiarach, mimo obserwowanego niewielkiego spadku średniej.

Analizy podindeksów poczucia bezpieczeństwa wykazały spójny wzorzec różnic między grupami. W obszarze danych i prywatności wyższe wartości deklarowali mężczyźni oraz osoby pracujące, a poziom podindeksu rósł wraz z lepszą samooceną warunków materialnych; odnotowano też słabą, choć istotną statystycznie dodatnią korelację z poziomem immersji cyfrowej, czyli stopniem wykorzystania technologii cyfrowych w różnych obszarach codziennego życia[2]. W przypadku podindeksu dotyczącego treści dostępnych w sieci jedynym istotnym czynnikiem okazała się płeć — mężczyźni oceniali swoje bezpieczeństwo wyżej[3], natomiast wiek, warunki materialne oraz immersja cyfrowa nie różnicowały wyników. W podindeksie poczucia bezpieczeństwa dotyczącym sfery finansów i transakcji zawieranych za pośrednictwem internetu mężczyźni i osoby pracujące osiągali wyższe wartości, a lepsza samoocena sytuacji materialnej wiązała się z wyższym poczuciem bezpieczeństwa; również tu wystąpiła słaba, dodatnia korelacja z poziomem immersji cyfrowej[4].

6.       Zachowania zwiększające bezpieczeństwo

Badaniami objęte zostały również zagadnienia zachowań użytkowników internetu w zakresie bezpieczeństwa cyfrowego. W badaniu z grudnia 2025 roku zadaliśmy respondentom pytanie: „Czy w ciągu ostatnich 6 miesięcy wykonywał(a) Pan/Pani poniższe działania?”. Respondenci najczęściej wskazywali działania, które są najbardziej intuicyjne i wymagają najmniejszego poziomu specjalistycznej wiedzy. Najwyższy odsetek wskazań dotyczy odrzucania zaproszeń od nieznanych osób w mediach społecznościowych (80,6%), zwracania uwagi na błędy lub podejrzany wygląd wiadomości e‑mail (74,8%) oraz aktualizowania oprogramowania antywirusowego (70,1%) (patrz wykres 5.). Popularne są również takie praktyki jak tworzenie silnych, unikalnych haseł (69,5%) oraz zmiana domyślnych haseł na urządzeniach (62%). Rzadziej stosowane są działania wymagające wyższego poziomu kompetencji technicznych: korzystanie z programów do przechowywania haseł (42,2%), korzystanie z VPN w sieciach publicznych (33%) czy sprawdzanie jakości certyfikatu SSL podczas transakcji finansowych (37,2%), przy czym w tych kategoriach zauważalny jest wyższy odsetek osób, które nie tylko nie wykonują danego działania, lecz także go nie znają (np. 31,2% w przypadku certyfikatu SSL, 21,9% przy zmianie domyślnej nazwy administratora). Dane te wskazują, że użytkownicy najczęściej stosują podstawowe środki ostrożności, natomiast rozwiązania bardziej zaawansowane technologicznie pozostają w mniejszym użyciu, m.in. ze względu na niższy poziom ich znajomości.

Wykres 4. Zachowania użytkowników internetu zwiększające bezpieczeństwo cyfrowe

7. Przemoc internetowa i źródła pomocy

Informacja o skali doświadczanej przemocy w internecie jest kluczowa z perspektywy państwa oraz instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo cyfrowe, ponieważ pozwala lepiej ocenić realny zasięg problemu i adekwatnie planować działania prewencyjne, edukacyjne oraz interwencyjne. Pokazuje też, w jakim stopniu zagrożenia online przekładają się na doświadczenia obywateli w życiu prywatnym i zawodowym. W badaniu sondażowym zrealizowanym w marcu 2026 zadaliśmy respondentom pytanie o doświadczenie przemocy w sieci. 47,6% respondentów doświadczyło kiedykolwiek przynajmniej jednej z przedstawionych im form przemocy (zarówno w sferze prywatnej, jak i zawodowej).

Rozkłady odpowiedzi na pytanie o doświadczenie poszczególnych form przemocy (patrz wykres 5) wskazują, że najczęściej respondenci doświadczali zdarzeń związanych z otrzymywaniem niechcianych treści seksualnych i manipulacją ich wizerunkiem: otrzymywanie niechcianych treści o charakterze seksualnym deklaruje 26,5% badanych, a bycie przedmiotem fałszywych materiałów typu deepfake 11,1%. W obszarze nękania i wrogich zachowań komunikacyjnych odsetki odpowiedzi twierdzących mieszczą się zwykle w przedziale 11,1–16,4% (m.in. otrzymywanie złośliwych lub krzywdzących wiadomości 16,4%, plotki na temat respondenta 16,2%, kierowanie mowy nienawiści/obraźliwych komentarzy wobec respondenta 11,1%).

Wykres 5. Doświadczenie różnych form wiktymizacji w przestrzeni cyfrowej

W kategorii szantażu, gróźb i kompromitujących materiałów deklaracje są zbliżone: od 13,5% (otrzymywanie gróźb dot. publikacji wrażliwych treści) do 18,8% (bycie szantażowanym w celu pozyskania wrażliwych treści, publikacja kompromitujących respondenta zdjęć/filmów 17,1%). Rzadziej zgłaszane są zdarzenia dotyczące naruszeń prywatności i ujawnienia danych/treści (od 10,2% do 11,9%) oraz tożsamości i kont (od 9,7% w przypadku kradzieży i użycia danych respondenta bez jego/jej zgody, do 13,5% – włamania na konto w mediach społecznościowych i 13,4% założenia fałszywego profilu w mediach społecznościowych podszywającego się pod respondenta). Osobną grupę stanowią doświadczenia związane z kontrolą, inwigilacją i utrudnianiem korzystania z internetu: ograniczanie dostępu do zasobów online deklaruje 14,9%, utrudnianie komunikacji on-line 12,0%, a monitorowanie aktywności (np. przez oprogramowanie szpiegujące) 13,8%; jednocześnie przy inwigilacji widoczny jest najwyższy udział odpowiedzi „nie wiem” (25,8%), co sugeruje, że część tego typu zdarzeń może być dla ofiar trudna do jednoznacznego rozpoznania.

W oparciu o wielowymiarowe modelowanie statystyczne[5] zidentyfikowaliśmy cechy respondentów, które wiążą się ze wzrostem lub spadkiem prawdopodobieństwa doświadczania przemocy w przestrzeni cyfrowej. Z doświadczeniem przemocy wiąże się intensywność korzystania technologii cyfrowych w różnych obszarach codziennego życia: wzrost indeksu immersji cyfrowej o 1 punkt oznacza średnio ok. 4% wyższą szansę doświadczenia przemocy (przy pozostałych cechach bez zmian). Wraz z wiekiem maleje szansa na doświadczenie przemocy w przestrzeni cyfrowej. W porównaniu z grupą respondentów w wieku 18–29 lat szansa doświadczenia przemocy jest niższa we wszystkich starszych grupach wiekowych (od ok. -49% w grupie respondentów w wieku 30–39 lat do ok -59% w grupie respondentów w wieku 60 lub więcej lat). Istotny pozostaje również stan cywilny: osoby zamężne/żonate lub pozostające w związkach nieformalnych mają o ok. 37% niższą szansę doświadczenia przemocy niż pozostali badani. Pozostałe analizowane cechy (m.in. płeć, wielkość miejsca zamieszkania, poziom wykształcenia, wielkość gospodarstwa domowego, posiadanie dzieci, aktywność zawodowa oraz samoocena warunków materialnych) nie różnicują szans doświadczenia przemocy w sieci w sposób statystycznie istotny.

W badaniu z października 2025 roku zadaliśmy respondentom pytanie: „Gdyby ktoś rozpowszechnił w Internecie fałszywe nagranie, które stawia Pana/Panią w złym świetle, to do kogo zwrócił/a by się Pan/Pani po pomoc?”. W sytuacji rozpowszechnienia w sieci fałszywego, szkodliwego wizerunkowo nagrania respondenci najczęściej zwróciliby się o pomoc do Policji – odpowiedź tę wskazało zdecydowanie najwięcej badanych (64,4%) (patrz wykres 6).

Wykres 6. Gdyby ktoś rozpowszechnił w Internecie fałszywe nagranie, które stawia Pana/Panią w złym świetle, to do kogo zwrócił/a by się Pan/Pani po pomoc? – rozkład odpowiedzi

Na drugim miejscu znalazł się administrator strony lub serwisu internetowego, którego wsparcia oczekiwałoby 46,9% respondentów, a następnie UODO (33,1%) oraz UKE i rodzina (po 15,6%). Niewielka część badanych deklaruje zwrócenie się do znajomych (12,4%) lub brak podjęcia jakichkolwiek działań (1,4%), a 9,2% nie potrafi udzielić jednoznacznej odpowiedzi. W kontekście pozostałych wyników raportu sugeruje to, że w sytuacjach kryzysowych użytkownicy internetu preferują instytucjonalne źródła wsparcia — przede wszystkim organy ścigania i administratorów platform — co podkreśla ich oczekiwanie silnej ochrony zewnętrznej wobec zagrożeń w środowisku cyfrowym.

 

8. Metodologia badania

Wyniki prezentowane w komunikacie oparto na czterech badaniach sondażowych przeprowadzonych na reprezentatywnych próbach dorosłych użytkowników internetu w Polsce (w każdym badaniu N=1000) przez Naukową i Akademicka Sieć Komputerową – Państwowy Instytut Badawczy (NASK – PIB) w październiku i grudniu 2025 roku oraz w marcu 2026 roku[1]. Badania realizowano w ramach projektów „Obserwatorium AI” oraz „Obserwatorium cyberhigieny i cyberbezpieczeństwa”, finansowanych przez Ministerstwo Cyfryzacji.

[1] październik 2025 – badania zrealizowano techniką CAPI/CATI oraz CAWI, w grudniu 2025 oraz w marcu 2026 techniką CAWI.