Choć większość z nas uważa, że jest odporna na dezinformację, z badań NASK i ostatniego raportu „Paradoks spiskowy” wynika co innego. Okazuje się, że jako społeczeństwo jesteśmy podatni na manipulacje, wierzymy w teorie spiskowe i nie potrafimy dokładnie zdefiniować terminu „deepfake”.

– Nasze przekonania o tym, kto ulega teoriom spiskowym i dezinformacji także bywają wynikiem stereotypów i uproszczeń – mówił Filip Konopczyński, dyrektor Biura Analiz i Badań w NASK. – Nasze badania wskazują, że to nie poziom wykształcenia, płeć czy wielkość zamieszkania decydują o podatności. Większość z nas jest nadmiernie przekonana o tym, że dobrze radzimy sobie z manipulacjami w sieci. Tymczasem kluczowe dla odporności i ochrony przed dezinformacją okazują się być konkretne umiejętności jak wiedza o technologiach czy zdrowiu. Oraz umiejętność pohamowania emocji i chłodnej analizy źródeł, o co ciężko np. u osób o poglądach radykalnych.

Digital Skill Summit, organizowana przez Ministerstwo Cyfryzacji i NASK, zgromadziła przedstawicieli administracji publicznej, organizacji międzynarodowych, sektora technologicznego, środowiska naukowego i ekspertów zajmujących się cyberbezpieczeństwem. Wśród nich eksperci NASK: Filip Konopczyński, dyrektor Biura Analiz i Badań, dr Agnieszka Ładna, kierowniczka Zespołu Badań nad Cyberprzestrzenią i Cyberbezpieczeństwem, Maciej Dudkiewicz, dyrektor Pionu Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego i Projektów, dr Michał Marek, kierownik Zespołu Analizy Zagrożeń Zewnętrznych w Ośrodku Analizy Dezinformacji oraz Maciej Siciarek, dyrektor Pionu CSIRT NASK.

Pięta achillesowa w cyberświecie – umiejętności

Świat, w którym żyjemy, jest światem cyfrowym. Dlatego tematem przewodnim tegorocznej edycji konferencji jest hasło: „Kompetencje cyfrowe społeczeństwa a rozwój odporności informacyjnej państwa w obliczu zagrożeń hybrydowych”.

– Wśród najważniejszych dziś umiejętności społecznych, są właśnie te cyfrowe. Ale nie chodzi o to, żeby być programistą – chodzi o tak zwane “miękkie kompetencje” – wyjaśniał Michał Marek, z Ośrodka Analizy Dezinformacji w NASK, który podczas konferencji bierze udział w panelu “Analiza zagrożeń informacyjnych w kontekście wojny hybrydowej”. – Musimy uczyć się jak odróżniać fakty od kłamstw i manipulacji, jak identyfikować teorie spiskowe, wiedzieć jakie techniki stosują cyberprzestępcy, żeby wyłudzić od nas dane albo pieniądze, czym są i osiągnięciu jakich celów służą działania propagandowe i dezinformacyjne prowadzone w polskiej infosferze przez podmioty zagraniczne, które dążą do zasiania chaosu – szczególnie w dobie kryzysu, tworzą podziały społeczne i dążą do zerwania więzi łączących obywateli z ich własnym państwem – wyliczał ekspert.

Odporność cyfrowa państwa to nie tylko sprzęt i wyspecjalizowani pracownicy. To także świadomość społeczna na temat zagrożeń hybrydowych, wiedza, jak się przed nimi chronić i co robić w przypadku ataku. Wśród paneli o na temat wojny informacyjnej czy podatności na narracje dezinformacyjne, były także te o kompetencjach obywateli i roli mediów w kształtowaniu owych kompetencji. Głos zabrali Marek Błoński, dyrektor generalny Polskiej Agencji Prasowej, Przemysław Kuna, prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej czy Paweł Majcher, prezes Polskiego Radia.

Rozmawiali przede wszystkim o współpracy, jaka musi istnieć pomiędzy różnymi sektorami – publicznymi instytucjami, biznesem, organizacjami międzynarodowymi i właśnie mediami. To od niej zależy odporność cyfrowa naszego kraju, bo tylko całościowe podejście do budowania świadomości społeczeństwa, może dać wymierne efekty.

Ochrona infrastruktury krytycznej

Jednym z ważniejszych punktów programu był panel poświęcony cyberbezpieczeństwu państwa i ochronie infrastruktury krytycznej, w którym udział wziął Maciej Siciarek, dyrektor Pionu CSIRT w NASK. Dyskusja koncentrowała się na rosnącej liczbie incydentów wymierzonych w administrację publiczną, sektor energetyczny, transport czy usługi cyfrowe oraz na konieczności budowania odporności całego ekosystemu państwa.

Ekspert mówił o skali i dynamice incydentów cyberbezpieczeństwa obsługiwanych przez CSIRT NASK oraz o znaczeniu szybkiej wymiany informacji pomiędzy administracją, sektorem prywatnym i użytkownikami internetu.

Siciarek podkreślał, że skuteczna obrona przed cyberatakami wymaga nie tylko zaawansowanych narzędzi technicznych, ale również świadomych użytkowników, którzy potrafią rozpoznawać próby oszustw, phishingu czy manipulacji. Paneliści zwracali też uwagę na rosnącą rolę sztucznej inteligencji w działaniach cyberprzestępców.

Współpraca kluczowa dla odporności

Konferencja Digital Skills Summit to od trzech lat platforma wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami różnych środowisk zaangażowanych w rozwój kompetencji cyfrowych. Tegoroczna edycja konferencji odbyła się w wyjątkowej formule – debaty i wystąpienia ekspertów zorganizowano w przestrzeni Senatu RP w Warszawie, który był nie tylko gospodarzem, ale również partnerem wydarzenia.

Udział ekspertów NASK w połączeniu z przedstawicielami innych instytucji publicznych, a także sektora prywatnego i mediów, pozwolił spojrzeć na problem odporności informacyjnej zarówno z perspektywy badań naukowych, jak i praktycznych doświadczeń związanych z monitorowaniem zagrożeń cyfrowych oraz edukacją społeczeństwa.

prof. dr hab. inż. Leszek Rutkowski